Spawanie odlewów aluminiowych: które stopy da się spawać, jak naprawiać pęknięcia i kiedy lepiej tego nie robić
Które odlewy aluminiowe da się spawać, jakie spoiwo dobrać do siluminu, dlaczego odlewy ciśnieniowe sprawiają kłopot i kiedy naprawa spawaniem ma sens.
Indice (10)
- 01Które odlewy aluminiowe da się spawać?
- 02Dlaczego odlewy ciśnieniowe sprawiają kłopot?
- 03Spoiwo: AlSi5, AlSi12 czy AlMg5?
- 04Jak przygotować i naprawić odlew krok po kroku
- 05Odlew po obróbce cieplnej T6 – co traci przy spawaniu?
- 06Naprawa spawaniem w produkcji: co ustalić w zamówieniu
- 07Kiedy lepiej nie spawać?
- 08Domande frequenti
- 09Naprawić czy odlać nowy? Pomożemy ocenić
- 10Fonti e norme
Większość odlewów aluminiowych z form piaskowych i kokil da się spawać, jeśli spoiwo dobierze się do stopu, a miejsce naprawy starannie przygotuje. Kłopotliwe są odlewy ciśnieniowe, a w częściach po obróbce cieplnej T6 spawanie obniża wytrzymałość w strefie wpływu ciepła. Przewodnik pomoże działom utrzymania ruchu, serwisom i zamawiającym odlewy zdecydować: naprawiać czy wymienić.
In sintesi
- Odlewy z form piaskowych i kokil zwykle dobrze znoszą spawanie, bo metal krzepnie w nich wolno i gaz zdąży się wydzielić. W odlewach ciśnieniowych uwięziony gaz wychodzi przy spawaniu w postaci pęcherzy.
- PN-EN 1706 podaje informacyjne oceny spawalności stopów: np. EN AC-43000 i EN AC-44200 – A, AlSi7Mg – B, AlMg5 – tylko C (dostateczna), a typowe stopy ciśnieniowe EN AC-46000 i EN AC-47100 – F (nie nadają się).
- Do siluminów stosuje się spoiwo AlSi5 (4043) lub AlSi12 (4047), do odlewów ze stopów AlMg – AlMg5 (5356).
- Spawanie odlewu w stanie T6 osłabia strefę wpływu ciepła, a ponowna obróbka cieplna jest często niepraktyczna, bo podczas przesycania odlew się odkształca.
- Spawanie naprawcze w produkcji nie jest z góry zabronione: PN-EN 1559-1 przewiduje trzy warianty, które strony uzgadniają w zamówieniu.
Które odlewy aluminiowe da się spawać?
O spawalności decydują dwie rzeczy: stop i technologia odlewania. Odlewy piaskowe, kokilowe i precyzyjne są zwykle dobrze spawalne, bo metal krzepnie w nich na tyle wolno, że rozpuszczony gaz zdąży się wydzielić. W odlewach ciśnieniowych szybkie chłodzenie zatrzymuje gaz w metalu – o tym w następnej sekcji.
Norma PN-EN 1706 w części informacyjnej ocenia spawalność stopów w skali literowej. A to najwyższa ocena, C oznacza spawalność dostateczną, a F – stop nienadający się do spawania. Dla często stosowanych stopów wygląda to tak:
| Stop (PN-EN 1706) | Ocena spawalności | Spoiwo zwykle stosowane |
|---|---|---|
| EN AC-43000 AlSi10Mg(a) | A | AlSi5 (4043) lub AlSi12 (4047) |
| EN AC-44200 AlSi12(a) | A | AlSi5 (4043) lub AlSi12 (4047) |
| EN AC-42000 AlSi7Mg | B | AlSi5 (4043) lub AlSi12 (4047) |
| EN AC-42100 AlSi7Mg0,3 | B | AlSi5 (4043) lub AlSi12 (4047) |
| EN AC-46200 AlSi8Cu3 | B | AlSi5 (4043) |
| EN AC-51300 AlMg5 | C – dostateczna | AlMg5 (5356) |
| EN AC-46000 AlSi9Cu3(Fe) | F – nie nadaje się | spawanie nie jest zalecane |
| EN AC-47100 AlSi12Cu1(Fe) | F – nie nadaje się | spawanie nie jest zalecane |
Oceny za PN-EN 1706:2020+A1:2021 (część informacyjna), spoiwa według zaleceń literatury spawalniczej. Ocena dotyczy stopu – konkretny odlew może spawać się gorzej, jeśli ma porowatość lub zanieczyszczenia.
Osobną grupą są stopy z miedzią jako głównym dodatkiem (typu AlCu4). Są skłonne do pęknięć na gorąco i często trudno je spawać. Jeśli na rysunku jest dawne oznaczenie stopu, np. AK7 lub AK9, najpierw ustal jego odpowiednik w PN-EN 1706. Pomoże w tym przewodnik po oznaczeniach stopów aluminium odlewniczych.
Dlaczego odlewy ciśnieniowe sprawiają kłopot?
W odlewaniu ciśnieniowym metal błyskawicznie wypełnia formę i szybko krzepnie, więc gaz zostaje uwięziony w odlewie. Podczas spawania ten gaz się wydziela i tworzy pęcherze w spoinie. Takie miejsca trzeba wyszlifować i spawać ponownie, a przy dużej porowatości naprawa może się nie udać.
Odlewy ciśnieniowe da się spawać, ale wymagają większej ostrożności. Do tego typowe stopy do tej technologii, EN AC-46000 i EN AC-47100, norma ocenia jako nienadające się do spawania. Dlatego w konstrukcjach z odlewami ciśnieniowymi lepiej od początku zaplanować połączenia śrubowe lub inne łączenie mechaniczne niż spoiny.
Spoiwo: AlSi5, AlSi12 czy AlMg5?
Spoiwo dobiera się do stopu odlewu:
- Siluminy, także z dodatkiem magnezu: AlSi5 (4043) albo AlSi12 (4047). Dla siluminów z miedzią, np. AlSi8Cu3, standardem jest AlSi5 (4043).
- Stopy AlMg, np. EN AC-51300: AlMg5 (5356). Spoiw z krzemem nie stosuje się na stopach z dużą zawartością magnezu, bo na granicy wtopienia może powstać nadmiar kruchego krzemku magnezu.
- Odlew, który po spawaniu przejdzie ponowną obróbkę cieplną: spoiwo o składzie dopasowanym do stopu odlewu, np. 4008 dla siluminów typu AlSi7Mg. Samo spoiwo AlSi5 nie umacnia się cieplnie, więc po obróbce spoina zostałaby słabszym miejscem.
Rodzaje siluminów i rolę magnezu, miedzi i innych dodatków opisujemy w artykule o rodzajach siluminów i ich właściwościach.
Jak przygotować i naprawić odlew krok po kroku
- Ustal stop i stan odlewu. Sprawdź rysunek, tabliczkę znamionową lub świadectwo odbioru. Gdy danych brak, skład określa się analizą chemiczną, np. spektrometrem.
- Usuń wadę do zdrowego materiału. Pęknięcie lub pory wybiera się frezowaniem albo szlifowaniem, aż do miejsca bez nieciągłości. W odlewach piaskowych i kokilowych to, czy pęknięcie zostało usunięte, można sprawdzić badaniem penetracyjnym wg PN-EN 1371-1. Norma ta nie obejmuje odlewów ciśnieniowych.
- Oczyść i odtłuść miejsce naprawy. Usuń olej, chłodziwo, farbę i tlenki z wybrania i jego otoczenia. Zanieczyszczenia, zwłaszcza wchłonięte w pory odlewu, przechodzą do spoiny i sprzyjają jej porowatości.
- Podgrzewanie wstępne uzgodnij z technologiem. Masywne odlewy bywają podgrzewane, ale temperaturę i czas dobiera się do stopu i stanu odlewu. W odlewie T6 zbyt mocne lub zbyt długie nagrzewanie dodatkowo obniża wytrzymałość.
- Spawaj w osłonie argonu. Metoda TIG, zwykle prądem przemiennym, sprawdza się przy małych i precyzyjnych naprawach, a MIG – przy wypełnianiu dużych ubytków. Gazem osłonowym jest zwykle czysty argon, przy grubszych ściankach także mieszanka argonu z helem. Mieszanki z CO₂, stosowane do stali, nie nadają się do aluminium.
- Sprawdź naprawę. Po obróbce wykonuje się kontrolę wizualną i badanie penetracyjne, a przy częściach odpowiedzialnych także radiografię. Metody i kryteria omawiamy w artykule o doborze badań nieniszczących do funkcji detalu.
Odlew po obróbce cieplnej T6 – co traci przy spawaniu?
Akademicki podręcznik „Odlewnictwo” (WNT) przypomina, że właściwości siluminów można znacznie podnieść umacnianiem wydzieleniowym, jeśli stop zawiera magnez lub miedź. W praktyce oznacza to najczęściej stan T6, czyli przesycanie i sztuczne starzenie. Ciepło spawania przestarza materiał w strefie wpływu ciepła i wyraźnie obniża tam wytrzymałość. Dotyczy to np. popularnego siluminu AlSi7Mg w stanie T6.
Teoretycznie pełna obróbka cieplna po spawaniu przywraca właściwości. Przesycanie wymaga jednak szybkiego chłodzenia, które odkształca odlew, a gotowy, obrobiony detal może po nim nie trzymać wymiarów. Dlatego naprawy wykonuje się zwykle spoiwem AlSi5 (4043) bez późniejszej obróbki cieplnej i akceptuje słabszą strefę przy spoinie.
Jeśli część przenosi duże obciążenia, spoina nie powinna leżeć w najbardziej wytężonym miejscu. Gdy nie da się tego uniknąć, rozważ nowy odlew. Ile wytrzymałości daje stan T6 w porównaniu ze stanem surowym, pokazujemy w artykule o właściwościach odlewów po obróbce cieplnej i bez niej.
Naprawa spawaniem w produkcji: co ustalić w zamówieniu
Wady wykryte w odlewni, np. pory lub niedolewy, bywają naprawiane spawaniem. Ogólne warunki dostawy odlewów PN-EN 1559-1 przewidują trzy warianty takiej naprawy. Strony wybierają jeden lub kilka z nich:
- odlewnia spawa bez informowania zamawiającego,
- odlewnia spawa i informuje zamawiającego po fakcie,
- odlewnia spawa dopiero po uzyskaniu zgody zamawiającego.
Zasadą jest więc uzgodnienie w zamówieniu, a nie zakaz, chyba że wariant narzuca norma wyrobu albo norma warunków dostawy. Zamawiający może też wymagać zatwierdzonej technologii spawania, protokołu spawania i spawaczy z uprawnieniami. Norma wymaga ponadto, by spoina i strefa wpływu ciepła spełniały wymagania stawiane materiałowi odlewu. Bez uzgodnienia nie wolno też zamykać wad korkami ani zaślepkami, a obróbkę cieplną po spawaniu, jeśli jest potrzebna, prowadzi się według normy materiałowej.
Dla odlewów ze stopów aluminium PN-EN 1559-1 uzupełnia PN-EN 1559-4. Ma ona osobny punkt o spawaniu i załącznik o klasyfikacji wybrań do spawania naprawczego. W praktyce warto też zaznaczyć na rysunku strefy, w których spawanie jest niedopuszczalne, np. powierzchnie uszczelniające. Zasady przyjmowania dostaw opisujemy w warunkach odbioru odlewów w strefie klienta.
Kiedy lepiej nie spawać?
Naprawa spawaniem nie zawsze się opłaca. Lepszym wyjściem bywa nowy odlew, gdy:
- część pęka wciąż w tym samym miejscu – to zwykle sygnał błędu konstrukcji, np. ostrego przejścia grubości ścianki,
- odlew jest ciśnieniowy i wykonany z typowego stopu EN AC-46000 lub EN AC-47100,
- część w stanie T6 przenosi duże obciążenia, a spoina musiałaby leżeć w strefie największych naprężeń,
- odlew przecieka przez rozległą porowatość – tu lepsza bywa impregnacja, która uszczelnia połączoną mikroporowatość, ale nie pęknięcia, zimne zlewy ani duże ubytki,
- koszt naprawy i badań zbliża się do ceny nowej części.
Gdy części nie da się kupić, nowy odlew można wykonać na podstawie oryginału. Cały proces opisujemy w artykule o tym, jak odlać zamiennik części bez rysunku.
Domande frequenti
Czy silumin można spawać migomatem?
Tak, jeśli półautomat jest przystosowany do aluminium: ma podajnik do miękkiego drutu aluminiowego, drut AlSi5 lub AlSi12 i osłonę czystego argonu. Migomat ustawiony do stali, z mieszanką argonu i CO₂, się nie nadaje. MIG sprawdza się zwłaszcza przy wypełnianiu większych ubytków, a drobne naprawy łatwiej wykonać metodą TIG.
Czy pęknięty korpus aluminiowy da się naprawić?
Często tak, jeśli to odlew piaskowy lub kokilowy ze spawalnego stopu, a pęknięcie nie wynika z błędu konstrukcji. Gdy korpus był w stanie T6 i przenosi duże obciążenia albo pęka wciąż w tym samym miejscu, bezpieczniejszy bywa nowy odlew. Najtrudniejszy przypadek to korpus odlewany ciśnieniowo z typowego stopu do tej technologii – norma ocenia takie stopy jako nienadające się do spawania.
Czy odlew po spawaniu będzie szczelny?
Może być, jeśli wadę usunięto do zdrowego materiału, a spoina nie ma porów. Pewność daje dopiero próba szczelności po naprawie i po obróbce mechanicznej, bo obróbka może odsłonić pory pod powierzchnią. Metody prób opisujemy w artykule o metodach wykrywania przecieków w odlewach.
Czy odlew aluminiowy można przyspawać do blachy lub profilu?
Tak, jeśli oba materiały są spawalne, a spoiwo pasuje do obu. Dobór spoiwa przy łączeniu dwóch różnych stopów warto uzgodnić ze spawalnikiem – np. spoiw z krzemem nie stosuje się na stopach z dużą zawartością magnezu. Jeśli odlew jest w stanie T6, umieść spoinę z dala od miejsc najbardziej obciążonych.
Naprawić czy odlać nowy? Pomożemy ocenić
Wyślij nam opis uszkodzonej części. Podaj stop (z rysunku lub tabliczki), technologię odlewu i warunki pracy, a do wiadomości dołącz zdjęcia uszkodzenia. Ocenimy, czy naprawa ma sens, a jeśli nie – przygotujemy ofertę na nowy odlew, w razie potrzeby wykonany na podstawie skanu 3D oryginału.
Fonti e norme
- PN-EN 1706:2020+A1:2021 – Aluminium i stopy aluminium – Odlewy – Skład chemiczny i właściwości mechaniczne (informacyjne oceny spawalności stopów).
- PN-EN 1559-1:2011 – Odlewnictwo – Techniczne warunki dostawy – Część 1: Postanowienia ogólne (pkt 6.2.2 – spawanie).
- PN-EN 1559-4:2015 – Odlewnictwo – Techniczne warunki dostawy – Część 4: wymagania dodatkowe dla odlewów ze stopów aluminium (pkt 6.2, załącznik A).
- PN-EN 1371-1:2011 – Odlewnictwo – Badania penetracyjne – Część 1: odlewy piaskowe, kokilowe i niskociśnieniowe.
- T. Armao, cykl „Aluminum Workshop”, The Fabricator – m.in. „The truth about welding aluminum castings” (2017) oraz artykuły o doborze spoiwa do odlewów 356.0-T6 i A356.
- TWI, „Weldability of materials – aluminium alloys” (Job Knowledge).
- Aluminium Guide, „Welding cast aluminum alloys”.
- M. Perzyk (red.), Fonderia, WNT, Warszawa – rozdz. 3.1.5.1 (stopy aluminium: siluminy i umacnianie wydzieleniowe, s. 144–149).
Autore: team della Fonderia di Poznań
Fonderia di Poznań è un marchio di Adjatech Metalworking Sp. z o.o. – fonderia di metalli non ferrosi a conduzione familiare a Poznań. La famiglia Brukwicki si occupa di modellazione per fonderia dal 1950. Colano leghe di alluminio in conchiglia, in forme di sabbia e a pressione; lavorano i getti su macchine CNC e li verniciano a polvere. Operiamo secondo i sistemi di gestione ISO 9001 e ISO 14001 (certificati TÜV Rheinland Polska).




