Guider och praktiska tips

Spawanie odlewów aluminiowych: które stopy da się spawać, jak naprawiać pęknięcia i kiedy lepiej tego nie robić

Które odlewy aluminiowe da się spawać, jakie spoiwo dobrać do siluminu, dlaczego odlewy ciśnieniowe sprawiają kłopot i kiedy naprawa spawaniem ma sens.

Publicerad: 8 min läsningTeamet på vårt gjuteri i Poznań

Innehållsförteckning (10)
  1. 01Które odlewy aluminiowe da się spawać?
  2. 02Dlaczego odlewy ciśnieniowe sprawiają kłopot?
  3. 03Spoiwo: AlSi5, AlSi12 czy AlMg5?
  4. 04Jak przygotować i naprawić odlew krok po kroku
  5. 05Odlew po obróbce cieplnej T6 – co traci przy spawaniu?
  6. 06Naprawa spawaniem w produkcji: co ustalić w zamówieniu
  7. 07Kiedy lepiej nie spawać?
  8. 08Vanliga frågor
  9. 09Naprawić czy odlać nowy? Pomożemy ocenić
  10. 10Källor och standarder

Większość odlewów aluminiowych z form piaskowych i kokil da się spawać, jeśli spoiwo dobierze się do stopu, a miejsce naprawy starannie przygotuje. Kłopotliwe są odlewy ciśnieniowe, a w częściach po obróbce cieplnej T6 spawanie obniża wytrzymałość w strefie wpływu ciepła. Przewodnik pomoże działom utrzymania ruchu, serwisom i zamawiającym odlewy zdecydować: naprawiać czy wymienić.

Kort sammanfattat

  • Odlewy z form piaskowych i kokil zwykle dobrze znoszą spawanie, bo metal krzepnie w nich wolno i gaz zdąży się wydzielić. W odlewach ciśnieniowych uwięziony gaz wychodzi przy spawaniu w postaci pęcherzy.
  • PN-EN 1706 podaje informacyjne oceny spawalności stopów: np. EN AC-43000 i EN AC-44200 – A, AlSi7Mg – B, AlMg5 – tylko C (dostateczna), a typowe stopy ciśnieniowe EN AC-46000 i EN AC-47100 – F (nie nadają się).
  • Do siluminów stosuje się spoiwo AlSi5 (4043) lub AlSi12 (4047), do odlewów ze stopów AlMg – AlMg5 (5356).
  • Spawanie odlewu w stanie T6 osłabia strefę wpływu ciepła, a ponowna obróbka cieplna jest często niepraktyczna, bo podczas przesycania odlew się odkształca.
  • Spawanie naprawcze w produkcji nie jest z góry zabronione: PN-EN 1559-1 przewiduje trzy warianty, które strony uzgadniają w zamówieniu.

Które odlewy aluminiowe da się spawać?

O spawalności decydują dwie rzeczy: stop i technologia odlewania. Odlewy piaskowe, kokilowe i precyzyjne są zwykle dobrze spawalne, bo metal krzepnie w nich na tyle wolno, że rozpuszczony gaz zdąży się wydzielić. W odlewach ciśnieniowych szybkie chłodzenie zatrzymuje gaz w metalu – o tym w następnej sekcji.

Norma PN-EN 1706 w części informacyjnej ocenia spawalność stopów w skali literowej. A to najwyższa ocena, C oznacza spawalność dostateczną, a F – stop nienadający się do spawania. Dla często stosowanych stopów wygląda to tak:

Stop (PN-EN 1706)Ocena spawalnościSpoiwo zwykle stosowane
EN AC-43000 AlSi10Mg(a)AAlSi5 (4043) lub AlSi12 (4047)
EN AC-44200 AlSi12(a)AAlSi5 (4043) lub AlSi12 (4047)
EN AC-42000 AlSi7MgBAlSi5 (4043) lub AlSi12 (4047)
EN AC-42100 AlSi7Mg0,3BAlSi5 (4043) lub AlSi12 (4047)
EN AC-46200 AlSi8Cu3BAlSi5 (4043)
EN AC-51300 AlMg5C – dostatecznaAlMg5 (5356)
EN AC-46000 AlSi9Cu3(Fe)F – nie nadaje sięspawanie nie jest zalecane
EN AC-47100 AlSi12Cu1(Fe)F – nie nadaje sięspawanie nie jest zalecane

Oceny za PN-EN 1706:2020+A1:2021 (część informacyjna), spoiwa według zaleceń literatury spawalniczej. Ocena dotyczy stopu – konkretny odlew może spawać się gorzej, jeśli ma porowatość lub zanieczyszczenia.

Osobną grupą są stopy z miedzią jako głównym dodatkiem (typu AlCu4). Są skłonne do pęknięć na gorąco i często trudno je spawać. Jeśli na rysunku jest dawne oznaczenie stopu, np. AK7 lub AK9, najpierw ustal jego odpowiednik w PN-EN 1706. Pomoże w tym przewodnik po oznaczeniach stopów aluminium odlewniczych.

Dlaczego odlewy ciśnieniowe sprawiają kłopot?

W odlewaniu ciśnieniowym metal błyskawicznie wypełnia formę i szybko krzepnie, więc gaz zostaje uwięziony w odlewie. Podczas spawania ten gaz się wydziela i tworzy pęcherze w spoinie. Takie miejsca trzeba wyszlifować i spawać ponownie, a przy dużej porowatości naprawa może się nie udać.

Odlewy ciśnieniowe da się spawać, ale wymagają większej ostrożności. Do tego typowe stopy do tej technologii, EN AC-46000 i EN AC-47100, norma ocenia jako nienadające się do spawania. Dlatego w konstrukcjach z odlewami ciśnieniowymi lepiej od początku zaplanować połączenia śrubowe lub inne łączenie mechaniczne niż spoiny.

Spoiwo: AlSi5, AlSi12 czy AlMg5?

Spoiwo dobiera się do stopu odlewu:

  • Siluminy, także z dodatkiem magnezu: AlSi5 (4043) albo AlSi12 (4047). Dla siluminów z miedzią, np. AlSi8Cu3, standardem jest AlSi5 (4043).
  • Stopy AlMg, np. EN AC-51300: AlMg5 (5356). Spoiw z krzemem nie stosuje się na stopach z dużą zawartością magnezu, bo na granicy wtopienia może powstać nadmiar kruchego krzemku magnezu.
  • Odlew, który po spawaniu przejdzie ponowną obróbkę cieplną: spoiwo o składzie dopasowanym do stopu odlewu, np. 4008 dla siluminów typu AlSi7Mg. Samo spoiwo AlSi5 nie umacnia się cieplnie, więc po obróbce spoina zostałaby słabszym miejscem.

Rodzaje siluminów i rolę magnezu, miedzi i innych dodatków opisujemy w artykule o rodzajach siluminów i ich właściwościach.

Jak przygotować i naprawić odlew krok po kroku

  1. Ustal stop i stan odlewu. Sprawdź rysunek, tabliczkę znamionową lub świadectwo odbioru. Gdy danych brak, skład określa się analizą chemiczną, np. spektrometrem.
  2. Usuń wadę do zdrowego materiału. Pęknięcie lub pory wybiera się frezowaniem albo szlifowaniem, aż do miejsca bez nieciągłości. W odlewach piaskowych i kokilowych to, czy pęknięcie zostało usunięte, można sprawdzić badaniem penetracyjnym wg PN-EN 1371-1. Norma ta nie obejmuje odlewów ciśnieniowych.
  3. Oczyść i odtłuść miejsce naprawy. Usuń olej, chłodziwo, farbę i tlenki z wybrania i jego otoczenia. Zanieczyszczenia, zwłaszcza wchłonięte w pory odlewu, przechodzą do spoiny i sprzyjają jej porowatości.
  4. Podgrzewanie wstępne uzgodnij z technologiem. Masywne odlewy bywają podgrzewane, ale temperaturę i czas dobiera się do stopu i stanu odlewu. W odlewie T6 zbyt mocne lub zbyt długie nagrzewanie dodatkowo obniża wytrzymałość.
  5. Spawaj w osłonie argonu. Metoda TIG, zwykle prądem przemiennym, sprawdza się przy małych i precyzyjnych naprawach, a MIG – przy wypełnianiu dużych ubytków. Gazem osłonowym jest zwykle czysty argon, przy grubszych ściankach także mieszanka argonu z helem. Mieszanki z CO₂, stosowane do stali, nie nadają się do aluminium.
  6. Sprawdź naprawę. Po obróbce wykonuje się kontrolę wizualną i badanie penetracyjne, a przy częściach odpowiedzialnych także radiografię. Metody i kryteria omawiamy w artykule o doborze badań nieniszczących do funkcji detalu.

Odlew po obróbce cieplnej T6 – co traci przy spawaniu?

Akademicki podręcznik „Odlewnictwo” (WNT) przypomina, że właściwości siluminów można znacznie podnieść umacnianiem wydzieleniowym, jeśli stop zawiera magnez lub miedź. W praktyce oznacza to najczęściej stan T6, czyli przesycanie i sztuczne starzenie. Ciepło spawania przestarza materiał w strefie wpływu ciepła i wyraźnie obniża tam wytrzymałość. Dotyczy to np. popularnego siluminu AlSi7Mg w stanie T6.

Teoretycznie pełna obróbka cieplna po spawaniu przywraca właściwości. Przesycanie wymaga jednak szybkiego chłodzenia, które odkształca odlew, a gotowy, obrobiony detal może po nim nie trzymać wymiarów. Dlatego naprawy wykonuje się zwykle spoiwem AlSi5 (4043) bez późniejszej obróbki cieplnej i akceptuje słabszą strefę przy spoinie.

Jeśli część przenosi duże obciążenia, spoina nie powinna leżeć w najbardziej wytężonym miejscu. Gdy nie da się tego uniknąć, rozważ nowy odlew. Ile wytrzymałości daje stan T6 w porównaniu ze stanem surowym, pokazujemy w artykule o właściwościach odlewów po obróbce cieplnej i bez niej.

Naprawa spawaniem w produkcji: co ustalić w zamówieniu

Wady wykryte w odlewni, np. pory lub niedolewy, bywają naprawiane spawaniem. Ogólne warunki dostawy odlewów PN-EN 1559-1 przewidują trzy warianty takiej naprawy. Strony wybierają jeden lub kilka z nich:

  • odlewnia spawa bez informowania zamawiającego,
  • odlewnia spawa i informuje zamawiającego po fakcie,
  • odlewnia spawa dopiero po uzyskaniu zgody zamawiającego.

Zasadą jest więc uzgodnienie w zamówieniu, a nie zakaz, chyba że wariant narzuca norma wyrobu albo norma warunków dostawy. Zamawiający może też wymagać zatwierdzonej technologii spawania, protokołu spawania i spawaczy z uprawnieniami. Norma wymaga ponadto, by spoina i strefa wpływu ciepła spełniały wymagania stawiane materiałowi odlewu. Bez uzgodnienia nie wolno też zamykać wad korkami ani zaślepkami, a obróbkę cieplną po spawaniu, jeśli jest potrzebna, prowadzi się według normy materiałowej.

Dla odlewów ze stopów aluminium PN-EN 1559-1 uzupełnia PN-EN 1559-4. Ma ona osobny punkt o spawaniu i załącznik o klasyfikacji wybrań do spawania naprawczego. W praktyce warto też zaznaczyć na rysunku strefy, w których spawanie jest niedopuszczalne, np. powierzchnie uszczelniające. Zasady przyjmowania dostaw opisujemy w warunkach odbioru odlewów w strefie klienta.

Kiedy lepiej nie spawać?

Naprawa spawaniem nie zawsze się opłaca. Lepszym wyjściem bywa nowy odlew, gdy:

  • część pęka wciąż w tym samym miejscu – to zwykle sygnał błędu konstrukcji, np. ostrego przejścia grubości ścianki,
  • odlew jest ciśnieniowy i wykonany z typowego stopu EN AC-46000 lub EN AC-47100,
  • część w stanie T6 przenosi duże obciążenia, a spoina musiałaby leżeć w strefie największych naprężeń,
  • odlew przecieka przez rozległą porowatość – tu lepsza bywa impregnacja, która uszczelnia połączoną mikroporowatość, ale nie pęknięcia, zimne zlewy ani duże ubytki,
  • koszt naprawy i badań zbliża się do ceny nowej części.

Gdy części nie da się kupić, nowy odlew można wykonać na podstawie oryginału. Cały proces opisujemy w artykule o tym, jak odlać zamiennik części bez rysunku.

Vanliga frågor

Czy silumin można spawać migomatem?

Tak, jeśli półautomat jest przystosowany do aluminium: ma podajnik do miękkiego drutu aluminiowego, drut AlSi5 lub AlSi12 i osłonę czystego argonu. Migomat ustawiony do stali, z mieszanką argonu i CO₂, się nie nadaje. MIG sprawdza się zwłaszcza przy wypełnianiu większych ubytków, a drobne naprawy łatwiej wykonać metodą TIG.

Czy pęknięty korpus aluminiowy da się naprawić?

Często tak, jeśli to odlew piaskowy lub kokilowy ze spawalnego stopu, a pęknięcie nie wynika z błędu konstrukcji. Gdy korpus był w stanie T6 i przenosi duże obciążenia albo pęka wciąż w tym samym miejscu, bezpieczniejszy bywa nowy odlew. Najtrudniejszy przypadek to korpus odlewany ciśnieniowo z typowego stopu do tej technologii – norma ocenia takie stopy jako nienadające się do spawania.

Czy odlew po spawaniu będzie szczelny?

Może być, jeśli wadę usunięto do zdrowego materiału, a spoina nie ma porów. Pewność daje dopiero próba szczelności po naprawie i po obróbce mechanicznej, bo obróbka może odsłonić pory pod powierzchnią. Metody prób opisujemy w artykule o metodach wykrywania przecieków w odlewach.

Czy odlew aluminiowy można przyspawać do blachy lub profilu?

Tak, jeśli oba materiały są spawalne, a spoiwo pasuje do obu. Dobór spoiwa przy łączeniu dwóch różnych stopów warto uzgodnić ze spawalnikiem – np. spoiw z krzemem nie stosuje się na stopach z dużą zawartością magnezu. Jeśli odlew jest w stanie T6, umieść spoinę z dala od miejsc najbardziej obciążonych.

Naprawić czy odlać nowy? Pomożemy ocenić

Wyślij nam opis uszkodzonej części. Podaj stop (z rysunku lub tabliczki), technologię odlewu i warunki pracy, a do wiadomości dołącz zdjęcia uszkodzenia. Ocenimy, czy naprawa ma sens, a jeśli nie – przygotujemy ofertę na nowy odlew, w razie potrzeby wykonany na podstawie skanu 3D oryginału.

Källor och standarder

  • PN-EN 1706:2020+A1:2021 – Aluminium i stopy aluminium – Odlewy – Skład chemiczny i właściwości mechaniczne (informacyjne oceny spawalności stopów).
  • PN-EN 1559-1:2011 – Odlewnictwo – Techniczne warunki dostawy – Część 1: Postanowienia ogólne (pkt 6.2.2 – spawanie).
  • PN-EN 1559-4:2015 – Odlewnictwo – Techniczne warunki dostawy – Część 4: wymagania dodatkowe dla odlewów ze stopów aluminium (pkt 6.2, załącznik A).
  • PN-EN 1371-1:2011 – Odlewnictwo – Badania penetracyjne – Część 1: odlewy piaskowe, kokilowe i niskociśnieniowe.
  • T. Armao, cykl „Aluminum Workshop”, The Fabricator – m.in. „The truth about welding aluminum castings” (2017) oraz artykuły o doborze spoiwa do odlewów 356.0-T6 i A356.
  • TWI, „Weldability of materials – aluminium alloys” (Job Knowledge).
  • Aluminium Guide, „Welding cast aluminum alloys”.
  • M. Perzyk (red.), Gjutning, WNT, Warszawa – rozdz. 3.1.5.1 (stopy aluminium: siluminy i umacnianie wydzieleniowe, s. 144–149).

Författare: teamet på vårt gjuteri i Poznań

Gjuteri i Poznań är varumärket för Adjatech Metalworking Sp. z o.o., ett familjeägt gjuteri för icke-järnmetaller i Poznań. Familjen Brukwicki har arbetat med gjutmodeller sedan 1950. Vi gjuter aluminiumlegeringar i kokiller, i sandformar och genom pressgjutning; vi bearbetar gjutgods i CNC-maskiner och pulverlackerar dem. Vi arbetar enligt ledningssystemen ISO 9001 och ISO 14001 (certifikat från TÜV Rheinland Polska).

Om ossCertifikatFöretagsuppgifter

Blogg

Läs också

Fler guider om gjutgods, bearbetning och samarbete med ett gjuteri.

Alla artiklar

Kontakt

Har du frågor om gjutgods?

Skicka en 2D-ritning i PDF eller en 3D-modell i STEP-format, ange material och antal – vi rådgör om tekniken och tar fram en offert.

Kontakta oss gärna via e-post eller telefon

Kontor · mån–fre 8:30–16:30

Gjuteri i Poznań

+48 61 662 43 37odlewnia@adjatech.pl

Mekanisk bearbetning

Rafał Wojtkowiak

+48 531 541 003r.wojtkowiak@adjatech.pl

eller besök oss på plats – välkommen!

ul. Gnieźnieńska 26
Janikowo nära Poznań
62-006 Kobylnica

Kontoret är öppet mån–fre 8:30–16:30

Hitta hit (Google Maps, nytt fönster)

Företagsuppgifter och vägbeskrivning: sidan Kontakt